Strona Główna > Historia

Armia partyjska. Taktyka, strategia, wyszkolenie, organizacja, uzbrojenie.

ABig ANormal ASmall

dodano: 03.11.2009


500-4227a8c34c298b23a335e7a918d4ad8c-sarcopagus

Siły zbrojne prawie zawsze odzwierciedlają ustrój państwa jakiemu służą. Armia arsakidzka nie stanowiła tutaj wyjątku. Historia wojskowości partyjskiej obejmuje pół tysiąclecia, zatem z jednej strony należy uważnie zwracać uwagę na zależności chronologiczne, z drugiej zaś mamy do czynienia z pięcioma stuleciami jednej tradycji, która, nota bene, była kontynuowana przez Sasanidów. Armię partyjską ukształtowały dwie fale inwazji irańskojęzycznych koczowników z środkowoazjatyckiego stepu.



1. Taktyka i strategia

Siły zbrojne prawie zawsze odzwierciedlają ustrój państwa jakiemu służą. Armia arsakidzka nie stanowiła tutaj wyjątku. Historia wojskowości partyjskiej obejmuje pół tysiąclecia, zatem z jednej strony należy uważnie zwracać uwagę na zależności chronologiczne, z drugiej zaś mamy do czynienia z pięcioma stuleciami jednej tradycji, która, nota bene, była kontynuowana przez Sasanidów.

Armię partyjską ukształtowały dwie fale inwazji irańskojęzycznych koczowników z środkowoazjatyckiego stepu. Pierwsza związana z powstaniem państwa arsakidzkiego i jego założycielem Arsakesem/Arszakiem I. Druga fala to najazd Saków i zajęcie przez nich Arachozji, zwanej odtąd Sakastanem, współcześnie Sistanem. Naturalnie przyniesione tradycje stepowe nałożyły się na istniejącą kulturę osiadłą (perska i grecka) tworząc nową jakość. O ile od osiedlenia się Persów i Medów do pojawienia się Parnów i Saków minęły stulecia, o tyle element grecki był w Iranie i Azji Centralnej stosunkowo młody, choć bardzo silny dzięki organizacji, przedsiębiorczości oraz, zapewne agresywności. Jednocześnie państwo zamieszkiwali potomkowie wszystkich ludów imperium achemenidzkiego, w tym spadkobiercy kultur dawnej Mezopotamii.

Imię Arsakes pojawiało się w odniesieniu do Partii – jednej z satrapii perskich już w czasach Aleksandra Wielkiego. Wiadomo, że było to imię dynastyczne, zatem niewykluczone, że mogło chodzić o któregoś z przodków (faktycznych, fikcyjnych lub symbolicznych) Arszaka I, który był wodzem scytyjskich Parnów/Dahów, a także być może sprzymierzeńcem zbuntowanego satrapy seleukidzkiego Andragorasa. Po kilku latach Arszak sam sięgnął po władzę. Choć taki scenariusz nie został dosłownie przekazany w żadnym ze źródeł, jednak szczegółowe badania porównawcze dokonane przez Józefa Wolskiego wskazują, że bunt seleukidzkiego gubernatora poprzedzał zdobycie władzy przez Arszaka, którego imię pojawia się we wszystkich źródłach już od pierwszej rebelii.  Sam ten fakt dowodzi dość skomplikowanych stosunków już pierwszych latach istnienia państwa Arsakidów. Secesja dawnej achemenidzkiej satrapii pod wodzą Andragorasa (który mógł być zarówno Grekiem, jak zhellenizowanym Persem piastującym wysoki urząd w administracji seleukidzkiej), z użyciem oddziałów koczowniczych sojuszników wskazuje na różnorodność tradycji militarnych. Trzeba też pamiętać, że Irańczycy szkolili się w greckiej sztuce wojennej już za życia Aleksandra (Seleukidzi dysponowali irańską falangą), a z drugiej strony armie świata hellenistycznego chętnie adaptowały niegreckie elementy militarne, wykorzystując często barbarzyńskich (nie-Helleńskich) wojowników.

Zatem od samego początku koczowniczy Parnowie zmuszeni byli do współpracy z Grekami oraz  Persami. Z początku stanowili zapewne zaledwie jeden z barbarzyńskich kontyngentów w armii buntownika. Gdy przekonali się o własnej sile sięgnęli po rolę przewodzącą. Wydaje się, że pierwotnie armia arsakidzka składała się z zastępów konnych łuczników – etnicznych Parnów, wśród których mogły już pojawiać się nieliczne oddziały przeznaczone do walki w bliskim kontakcie, a zatem noszące pancerze, dające ochronę lekkozbrojnym w przypadku pościgu przeciwnika. Być może słynni partyjscy kataphraktoi byli stosowani już we wczesnym okresie istnienia państwa. Niewykluczone, że jednostki takie pojawiły się w armii Seleukidów po wyprawie Antiocha Wielkiego na Wschód w 206 r . p.n.e. z inspiracji wojsk arsakidzkich. Niewykluczone jednak, że kwestia powstania superciężkiej jazdy była bardziej skomplikowana i nakładają się na jej genezę różne tradycje taktyczne: dawna stepowa z jej współdziałaniem konnych łuczników oraz oddziałów przeznaczonych do walki wręcz, achemenidzka z jej w pełni opancerzonymi wojownikami oraz macedońska z zastosowaniem długich włóczni przy szarży opancerzonych jeźdźców.



Zdjęcia