Strona Główna > Historia

Świat w dobie rydwanów cz.1

ABig ANormal ASmall

dodano: 03.11.2009


500-1235347736-777

Najstarszym na świecie zabytkiem archeologicznym przedstawiającym zaprzęg jest waza odkryta w Polsce w miejscowości Bronocice z okresu późnej Kultury Pucharów Lejkowatych. Widnieje na nim wizerunek zaprzęgu czterokołowego. Widać tam wóz ciągnięty przez parę wołów. Na podstawie datowania metodą C 14, określono wiek naczynia pomiędzy 3491 p.n.e. i 3060 p.n.e. Wóz jest wyposażony w dyszel z rozdwojeniem. Wśród szczątków kostnych, znalezionych w Bronocicach, znajdują się też poroża wołów z charakterystycznymi starciami, które przypuszczalnie powstały od wiązadeł uprzęży.



I Najstarsze zabytki przedstawiające wozy

Rysunki na wazie z Bronocic są najstarszym, jednoznacznym dowodem używania wozu odkrytego dotąd na obszarach Starego Świata, od wybrzeży atlantyckich po Azję Centralną i pochodzą sprzed 5500 lat. Wizerunki wozu z Bronocic są nawet  wcześniejsze od kredowego modelu koła, odkrytego w 1974 r. wprzezez ekspsku Jebel Aruda Syrii. Określanego na 3335-2890 p.n.e. Podobne wizerunki na ceramice napotkano także w Radosinie w Czechach i na Węgrzech z ( (okres 2400 -2200 p.n.e).  Z  lat 3200 -3100 p.n.e. pochodzi wizerunek sań na 4 kołach z miasta Ur w południowej Mezopotamii. Kolejne znaleziska prototypów rydwanów datuje się na 2000 lat przed naszą erą na teranie zachodniej Syberii i Kazachstanu w miejscowości Andronowo . Ówczesne ludy z tych terytoriów znane jako proto-indo-irańczycy poprzez migracje rozpowszechniły wynalazek wozu z koniem na tereny Indii i na wschód do pasma górskiego Tien – szan przez Pamir Kirgistan aż północnych Chin. Od indoirańczyków technologie powożenia koniem przejęły dwa kluczowe dla jego rozwoju ludy: Huryci i Hykososi. Od nich technikę rydwanowi przejęły dwa największe ówczesne mocarstwa: Egipt oraz Królestwo Hetytów. Stało się na przełomie XVI – XV w. p.n.e. Hyskosi podbili za pomocą rydwanów Egipt, lecz szybko stamtąd wypędzeni zostawili „w spadku” hipiczną technologię swym byłym poddanym. Huryci tworząc w XVI w. p.n.e. silne państwo zwane Mitanni, zostali podbici przez Hetytów. Ci zaś, mimo iż zwycięzcy natychmiast docenili siłę  wynalazku, wnikliwie analizując wiedzę  mitannijskich hodowców koni.

W epoce brązu (2500 – 700 p.n.e.) do największego znaczenia doszły rydwany w okresie 1450 – 1200. W tym czasie najważniejszymi prototypami były rydwan hetycki i egipski. W epoce żelaza do największego znaczenia doszły rydwany asyryjskie. W połowie VII w. p.n.e. pojazdy kołowe na polach bitew ustępują efektywniejszej konnicy. Jej głównym ośrodkiem stają się tereny dzisiejszego Iranu.

Analizując „złotą epokę” rydwanów pamiętajmy, że 2000 lat przed narodzinami Chrystusa świat wyglądał nieco inaczej. Przeciętny zjadacz chleba był dużo niższy od ludzi żyjących obecnie. Średnia wzrostu  człowieka wahała się pomiędzy 160 – 165 cm. Wyjątkiem byli Hetyci, którzy w ówczesnych czasach uważani byli za olbrzymów. Prawdopodobna średnia ich wzrostu wynosiła 170 – 175 cm. Pamiętajmy także że tereny Mezopotamii dziś uważane za pół pustynne, 4000 lat temu były w wielu rejonach obfitującą w roślinność żyzną sawanną. Klimat był dużo wilgotniejszy, sprzyjający rozwojowi osadnictwa i rolnictwa. W XV w. p.n.e. faraon egipski Tutmosis podczas jednej z wypraw na terenie dzisiejszej Syrii upolował 120 słoni. Z jego opisów wynikało, że istniała tam niezwykle żyzna kraina mogąca wykarmić ekosystemy nawet z największymi ssakami takimi właśnie jak słonie. Ostatnie badania archeologiczne dowodzą także,  iż na wybrzeżach dzisiejszej Palestyny, spotkać można było liczne hipopotamy.

Wielu mogłoby się także zdziwić dlaczego człowiek najpierw zaprzągł konia do rydwanu, a dopiero później go dosiadł. Odpowiedź jest bardzo prozaiczna. Pierwsze konie miały za słabo wykształcony system kostny i mięśniowy, by móc unieść człowieka na dłuższe dystanse. Dopiero z czasem nauczono się odpowiednio kojarzyć silniejsze osobniki oraz stosować odpowiednie karmienie i trening.

Warto przypomnieć również,  że równolegle z rozwojem cywilizacji mezopotamskiej i mykeńskiej tryumfy hipiczne święcił koń w odległych Chinach – kulturze niezwykłej i równie bogatej wydarzenia. To właśnie tam padło jakże mądre stwierdzenie że „ siła państwa opiera się na końskim grzbiecie”.

II Zarys polityczny w II – I tysiącleciu

Ewolucja zaprzęgu i konnicy pokrywa się z rozwojem gospodarki, wynalazkami wytopu brązu, żelaza oraz dziejami powstawania i upadania wielkich mocarstw militarnych.
Pogrupujmy je w punkty:

1. 2500 – 2000 r. p.n.e. Okres wyodrębnienia i rozkwitu wolnych miast sumeryjskich na terenie Mezopotamii. Były to niezwykle rozwinięte ośrodki liczące nawet do 50 tysięcy mieszkańców. Centrum tych ziem stanowiło dorzecze Tygrysu i Eufratu.

2. 1800 - 1600 r. p.n.e. W 1792 r. p.n.e. władca babiloński Hammurabi tworzy imperium babilońskie podbijając większość wolnych państw – miast w Mezopotamii. Rozpoczyna to ekonomiczny i militarny okres hegemonii miasta Babilon.

3. 1650 – 1380 r. p.n.e. Okres przewagi militarnej państwa hetyckiego, które podbiło dzisiejszy płw. Anatolijski, Mezopotamię z Babilonią i Syrię. Hetyci adoptują sztukę budowania i wykorzystywania rydwanów od podbitych przez siebie Hurytów. W okresie do zmian dochodzi także w Egipcie, który za sprawą ludu Hyksosów również styka się z rydwanami.

4. 1400 – 1200 r. p. n. e  Upowszechnienie rydwanu w ramach kultury mykeńskiej w Grecji i na Krecie.

5. 1380 – 1200 r. p.n.e. Okres wojen Hetycko - Egipskich zwany „równowagą mocarstw”.  Imperium Hetyckie przeżywające rozkwit dociera do granic Egiptu XVIII dynastii, która również przeżywa czas wielkiej prosperity. Było to apogeum znaczenia militarnego rydwanów. Dochodzi do wielkich  bitew  np. pod Kadesz.



Zdjęcia