Strona Główna > Historia

Co z tym strzemieniem?

ABig ANormal ASmall

dodano: 14.04.2010


500-997312c928885b572cfcc9b6fa01aa7e-Maja_-93

Wielu czytelników pyta mnie: kto po raz pierwszy użył strzemienia? Większość z nas uważa, że to wszystko wina rycerzy. Otóż, Szanowni Państwo - prawda bywa zwodnicza. Strzemię wymyślili Koreańczycy, ulepszyli Chińczycy, rozpropagowali zaś Koczownicy. No a później przybyło nam rycerstwa, że ho ho!…



Jednym z najwcześniejszych egzemplarzy strzemion są, pochodzące z 302 roku n.e. rzemienne pętle, pełniące rolę strzemienia, które znaleziono w Chinach na cmentarzysku w miejscowości Changsa. Znajdują się tam rzeźby 14. jeźdźców, z których 4 posiadają pętlę strzemienną po lewej stronie siodła, na wysokości połowy brzucha konia. Jeźdźcy przedstawieni na figurkach nie mają nóg włożonych w owo prowizoryczne strzemię, nie było ono więc używane do jazdy, a jedynie do szybkiego wsiadania.
 
Najwcześniejsze znaleziska archeologiczne, przedstawiające strzemię ze stałą podstawką, znaleziono na terenie dzisiejszej Korei oraz na terenie sąsiadującego z nią północno – wschodniego pogranicza chińskiego. Najstarsze egzemplarze datuje się na III – IV wiek n.e., najmłodsze zaś na VII wiek n.e. I tu także wątek strzemion natychmiast łączy się z wynalazkiem siodła z łękami – najstarsze egzemplarze pochodzą z wymienionych wcześniej, á propos siodeł, starokoreańskich państw „Kogurio” oraz „Silla” (cmentarzyska w Ykmok, Dalson, Okbogdong oraz królewska nekropolia w Kyongu). Strzemiona te maja gruszkowaty lub, co zdarza się częściej, okrągły kształt. Są to strzemiona drewniane, okute żelaznymi, pozłacanymi lub brązowymi blaszkami. Szerokość waha się pomiędzy 11 a 20 cm, wysokość zaś to 15 – 30 cm. Do koreańskich wzorców wyraźnie nawiązują egzemplarze znalezione w, graniczącej z terytoriami koreańskimi, chińskiej prowincji Jilin, datowane na koniec III wieku n.e. lub pierwszą połowę IV wieku n.e.
 
Znamiennym jest fakt braku archeologicznych śladów strzemion w innych rejonach Chin. Wynika z tego jednoznacznie, że wynalazek strzemienia o stałej, płaskiej i sztywnj podstawie, przypisać można ludom koreańskim i mandżurskim. Poświadcza to także sztuka z okresu dynastii Han, gdzie na żadnym wizerunku malowanym lub rzeźbie osiodłanego konia nie widnieje strzemię. Pierwsza informacja o przyswojeniu sobie strzemion przez Chińczyków pochodzi w końca pierwszej połowy V wieku, z zapisków generała Lu Suna. Wynalazek rozprzestrzenia się jednak błyskawicznie: w drugiej połowie V wieku dociera do Japonii (figurki grobowe Haniwa), pod koniec V wieku strzemiona przejmują ludy koczownicze środkowej Azji. Jednymi z pierwszych jeźdźców stepowych, którzy zaczęli szeroko stosować nowy „rewolucyjny” wynalazek, byli Turcy Ałtajscy. Znali oni umiejętność wytapiania i obróbki żelaza, nie było więc na pewno dla nich problemem kopiowanie Chińskich egzemplarzy.
 
Warto wspomnieć, iż wielu uważa, że pierwsze próby konstruowania „prastrzemienia” można dostrzec w kulturze indyjskiej pod koniec II wieku p.n.e. Były to różne rodzaje żelaznych haków z podnóżkiem, podwieszanych za sznurki do siodła. Do dziś nie wiemy jakie było właściwie ich praktyczne zastosowanie; nie wiadomo nawet, czy można ową konstrukcję uznać za strzemię. Inne archeologiczne wizerunki z I w. p.n.e. ukazują jeźdźca z nogą w rzemiennej pętli, znajdującej się na wysokości końskich łopatek. Rzemienie przewieszone są przez górną część grzbietu końskiego, tuż przy kłębie W innych ujęciach widać na płaskorzeźbach jeźdźców z pętlami wokół dużego palca u nogi. Ujęcia takie pochodzą z II w. n.e.
 
Inna teoria mówi, iż możliwe jest, że strzemion skórzanych używali Hunowie. Z rekonstrukcji szkieletów końskich wynika, że ciężar jeźdźca huńskiego osadzał się mniej więcej 15 cm za kłębem konia, co daje podstawy badaczom z młodszego pokolenia do twierdzenia, że Hunowie musieli używać pewnego rodzaju siodła z drewnianym łękiem oraz strzemion (by nie obijać się w trakcie jazdy o ów przedni łęk). W hipotezie tej dodaje się, że strzemiona Hunów były szerokimi pasami skóry, co nie pozwoliło na zachowanie się archeologicznych szczątków ich egzemplarzy. Miały być mocowane z przodu siodła, nieznacznie przed popręgiem. Hipoteza ta jest mocno kontrowersyjna i, do chwili obecnej, ma tylu przeciwników, ilu zwolenników. Faktem jednak jest, że do tej pory nie ma żadnego archeologicznego potwierdzenia na używanie strzemion przez Hunów.
 
Potwierdzone natomiast zostało, iż do Europy strzemię dotarło poprzez konflikty Cesarstwa Bizantyjskiego z plemieniem Awarów, którzy przenieśli ów wynalazek poprzez długą wędrówkę od granic Chin. W latach 50-tych VI w. zdominowali oni obszar południowej Ukrainy oraz Kotliny Karpackiej, podporządkowując sobie plemiona germańskie, sarmackie, resztki ludności romańskiej oraz część Słowian. Byli bardzo ekspansywnym ludem, co przejawiało się w akcjach przeciw Konstantynopolowi i Frankom. Po raz pierwszy ujrzano ich w 558 r., gdy przed obliczem cesarza Justyniana, władcy Imperium Wschodniorzymskiego, stanęli posłowie awarscy. Historyk Teofanes notował:
 
„Zbiegło się całe miasto, bo nigdy kogoś takiego nie widziano. Ludzie ci mieli bardzo długie włosy wiązane z tyłu i przeplecione wstążką. Ich strój przypominał strój Hunów”.
 
Nazwa „Awarowie” z języka greckiego wzięła się od ich zwyczaju wiązania włosów w dwa warkocze, które przypominały sploty wężów. Słowianie określali ich mianem Obrzy, od której to nazwy wywodzi się współczesny słowiański wyraz „olbrzym”.


Zdjęcia


Lista komentarzy
Nick: gość
Data: 23.08.2016
"Kogurio", "Silla"? Już pomijam transkrypcję wziętą z sufitu, ale "Polska" i "Niemcy" też Pan pisze w cudzysłowie? Tzw. "Polska" i tzw. "Silla"? Przy okazji - przymiotniki piszemy małą literą. Inaczej jest "po polskiemu".
Nick: Rotmistrz
Data: 11.02.2016
Nie ma czegoś takiego, jak pięciometrowa lekka lanca. Zapewniam Pana, jako praktyk w używaniu lancy o dłukości ca 3 m. Zdanie o uzbrojeniu ochronnym Awarów jest w ogóle pozbawione sensu. Pozdrawiam, R.